२०७९ श्रावण २५ बुधबार

ऋण नतिर्दा चीनले गर्यो क’ब्जा : पाकिस्तान र नेपालमा श्रीलंका जस्तो सं’क’ट नजिक, अब के होला ?

हर्ष पन्त । श्रीलंका यतिबेला ठूलो सं’क’ट’को घ’डीबाट गु’ज्रि’रहेको छ । तर ड’र’ला’ग्दो कुरा के हो भने अहिले श्रीलंकाको जस्तै आ’र्थिक दु’र्द’शा’को अवस्था दक्षिण एसियाका अरू धेरै देशमा पनि देखिएको छ । तर यस प्रकारको आर्थिक संकटलाई नियन्त्रण गर्न यी देशहरूले जुन राजनीतिक वा नेतृत्व क्षमता राख्नुपर्छ, त्यो छैन ।

यी देशमा आर्थिक सं’क”टसँगै राजनीतिक नेतृत्वको स”ङ्क”ट पनि देख्न पाइन्छ । हामीले श्रीलंकालाई असफल राष्ट्रको रूपमा कहिल्यै देखेका थिएनौँ । त्यहाँको आर्थिक अवस्था राम्रो थियो । सामाजिक परिसूचक पनि राम्रै थिए । तीन वर्षअघि मात्रै उसलाई उदीयमान अ’र्थ’त’न्त्र’का रू’पमा हे’रिएको थियो । तर त्यहाँको आ’र्थि”क अवस्था जसरी ख’स्किँ”दै गयो, त्यो राजनीतिक ने’तृ’त्व’को कमजोरीको परिणाम हो भन्ने कुरा बु’झ्न धेरै समय खर्चनु पर्दैन् । आज अ’र्थ’त’न्त्रलाई बि’ग्र”नबाट जोगाउन त्यहाँको नेतृत्व पूर्ण रूमा अ’स’फल भएको छ ।

यो आर्थिक संकट दक्षिण एसियाका एकपछि अर्को धेरै देशमा देखिन थालेपछि थप सं”क’ट देखिने डर सबैमा छ । आज पाकिस्तानको अवस्था होस् वा नेपालको आर्थिक मन्दीको प्रश्न, सबैतिर यस्तै वातावरण सिर्जना भइरहेको छ ।

यस्ता सं’क’ट”हरू एउटै पर्खालमा सीमित हुँदैनन् । जुन आ”क्रो”श आज श्रीलंकामा देखिएको छ, भोलि त्यही आक्रोश नेपाल वा पाकिस्तानमा पनि देखिन सक्छ । यो दक्षिण एसियाका लागि ठूलो चि”न्ता’को विषय हो ।

दक्षिण एसियाका धेरै देश आ”र्थि’क सं”क’टमा छन् ?
पाकिस्तान र नेपालजस्ता दक्षिण एसियाली मुलुकले यस्तो सं’क’ट’लाई निय’न्त्रण गर्न सफल हुने कि नहुने भन्ने प्रश्न उठेको छ । के यी देशहरूको राजनीतिक सं”र’च’ना’ यस्तो छ कि तिनीहरू श्रीलंकामा देखिएजस्तै सं’क”ट व्यवस्थापन गर्न सक्षम छन् ?

म पाकिस्तानमा यस्तो देख्दिँन । नेपालमा पनि यस्तो आ”र्थिक सं”क’ट आयो भने राजनीतिक ढाँचाबाट समाधान होला भन्ने कुरामा शं”का छ । नेपालमा श्रीलंकाजस्तो आर्थिक संकट आयो भने त्यसलाई नियन्त्रण गर्ने क्ष’म’ता राजनीतिक नेतृत्वमा छैन ।

किनभने यहाँ पनि राजनीतिक विभाजन निकै गहिरो छ । त्यसैले अवस्था यतिसम्म छ कि वर्तमान समयमा राजनीतिक र आर्थिक दुवै स’म”स्या एकसाथ उभिएका छन्, दक्षिण एसियाका जनता त्यसबाट पी’डि”त छन् ।

श्रीलं’काको आ”र्थि’क ‘दु’र्द’शामा चीनको हा’त
चीन, पाकिस्तान र नेपाल तीनै ठाउँमा चीनको स्वार्थ छ । प्रश्न छ, श्रीलंकामा चीनले खेलेको भूमिकालाई कसरी हेर्नुपर्छ ? वास्तवमा श्रीलंकामा चीनको र’वैया निकै गैर’जिम्मे’वार’पूर्ण देखियो ।

चीनले श्री’लंकालाई ठूलो ‘ऋ”ण दियो र लगानी पनि गर्यो । चिनियाँ ऋण र लगानीले त्यहाँ ठूलो प्र’भा’व पारेको छ । श्रीलंकाको अहिलेको आर्थिक दु’र्द’शाका लागि चीन पूर्णतया जिम्मेवार छ भन्न नसकिए पनि चीन नै वर्तमान दुर्दशाको प्रमुख कारण हो भन्ने कुरा सबैले बुझेका छन् ।

जब पैसा कमाउने कुरा आयो, चीन सबैभन्दा अगाडि थियो । चीनले राजापाक्षे परिवारलाई धेरै पैसा दियो । चीनले राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीको व्यक्तिगत स्वार्थलाई ध्या’नमा राखेर काम गरेको आ”’रो”प लाग्ने गरेको छ ।

चीनले त्यहाँका आम जनताहरूलाई बेवास्ता गर्दै राजापाक्षे परिवारमा पूर्ण ध्यान दिएको धेरैको बुझाई रहेको छ । मानिसहरूले राजपाक्षे परिवारको सम्पत्ति बढ्दै गएको तर देशको आर्थिक अवस्था ना”’जुक मोडतर्फ बढिरहेको महसुस गरेँ ।

चीनको रवैयाबाट अरु देशले पाठ सिक्नुपर्छ
आज श्रीलंकालाई सहयोग चाहिएको बेला चीन कतै देखिएन् । पछिल्ला ६ महिनादेखि श्री”लं’काको आ’र्थि”क अवस्था ख’स्किन थालेको थियो । त्यहाँका मानिसहरूले को’भि’डका कारण श्रीलंकाको आर्थिक स्थितिमा परेको ध”क्का’बाट आफूहरू सायदै उठ्न सक्ने कुरा गर्दै आएका थिए ।

तर त्यस अवधिमा पनि चीनले श्रीलंकालाई सहयोग गर्न पहल गरेको हामीले देखेनौँ । श्रीलंकाको स”म’स्या’लाई ध्यानमा राखेर चीनले जसरी पन्छिन् खोज्यो, त्यसबाट अन्य धेरै देशहरूले पाठ सिक्नुपर्छ ।

जहाँ पैसा कमाउने कुरा आउँछ, चीन अगाडि देखिन्छ, तर जहाँ मद्दत गर्ने वा स”म’स्या स”मा’धान’गर्ने कुरा आउँछ, चीन पछाडि जान्छ । यो समयमा पनि श्रीलंकामा चीन देखिँदैन । यतिबेला आईएमएफ र भारत सहयोगका लागि अगाडि आएका छन् ।

श्रीलंकालाई सहयोग गर्न भारतले आफ्नो तर्फबाट धेरै पहल गरेको छ। श्रीलंका अब मद्दतको लागि आईएमएफमा जाँदैछ। चीनले आफ्नो ऋणको पुनर्संरचनाका लागि उठाएको वार्तालाई श्रीलंकाले ध्यान दिएको छैन । जसरी पाकिस्तान र नेपाल जस्ता देशहरूमा चीनको आर्थिक वर्चस्व कायम छ, त्यसको प”रिणाम उनीहरूले पनि श्रीलंकाजस्तो संकट भोग्नुपर्ने अ’वस्था नआओस् ।

ऋण तिर्न नसकेपछि हम्बनटोटा बन्दरगाह चीनले कब्जा गरेको छ । यो सरकारी सम्पत्ति आर्जन गर्ने ढोका नै अहिले चिनियाँ कम्पनीलाई लिजमा हस्तान्तरण गर्नुपरेको छ । चीनले आफ्नो ऋणको पुनर्संरचनाका लागि उठाएको वार्तालाई श्रीलंकाले ध्यान दिएको छैन । जतिबेलापनि अ”प्ठ्या”रोमा पर्न सक्ने श्रीलंकाले बुझ्न थालेको छ ।

जसरी पाकिस्तान र नेपाल जस्ता देशहरूमा चीनको आर्थिक वर्चस्व कायम छ, त्यसको परिणाम उनीहरूले पनि श्रीलंकाजस्तो अवस्था भोग्नुपर्ने अवस्था नआओस् ।

श्रीलंका सं”क’टको समाधान
श्रीलंका यो सं”क’टबाट कसरी बाहिर आउन सक्छ ? यो सोच्नुपर्ने कुरा हो । श्रीलंकामा सबै राजनीतिक दलहरू सर्वदलीय सरकार बनाउने कुरा गरिरहेका छन्, तर त्यसले मात्र काम गर्दैन । सरकारका सबै घटक दलले सहमतिबाटै यो’ज’ना बनाउनुपर्छ ।

उनीहरुले आपसी सहमतिमा बनेको योजनामा ​​मात्रै आईएमएफमा जानुपर्नेछ । त्यहाँको आ”र्थिक अवस्था सुधार गर्ने सहमति योजना नभएसम्म आईएमएफ कुनै ठोस सहयोगका लागि तयार हुँदैन । श्रीलंकाको राजनीतिक अवस्था सुधार नभएसम्म आईएमएफले पनि केही गर्न सक्दैँन । उसको हात पनि बाँ’धिएको छ । BBC Hindi

२०७९ श्रावण १८, बुधबार प्रकाशित 1 Minute 77 Views

यहाँ प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई [email protected] मा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । यही इमेलमा तपाईंले आफ्नो विचार वा विश्लेषण, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाईं फेसबुकट्विटरमा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

ताजा समाचार